فرش کرک و ابریشم

پشم گوسفند مهمترین مادۀ اولیه درفرشبافی بویژه قالیبافی است و به جهت تنوع آب وهوایی کشوربا تنوع بالایی نیزازنظر کیفیت الیاف پشم درایران مواجه هستیم. به عبارت دیگرگرما وسرما تآثیرزیادی برکیفیت الیاف پشم گوسفند دارد وهمین تنوع یکی ازدلایل تفاوت میان انواع قالی های ایرانی است. مهمترین الیاف پشم که درفرشبافی ایران مورد استفاده قرارمی گیرند عبارتند از: پشم کردستان بویژه بیجاری، پشم کرمانشاهی، پشم خراسانی بویژه سبزواری و بلوچی، پشم کرمانی بویژه سیرجانی، پشم زابلی، پشم سنگسری، پشم خرم آبادی وپشم مشهورگوسفندان استان فارس. تجربه نشان داده است که گوسفندان مناطق سردسیراغلب به جهت جعد و ویژگی برگشت پذیری ازکیفیت بهتری برای بافت قالی برخوردارند و می توان قالی هایی با تراکم های مختلف با آن بافت. به همین دلیل، برخی از بافندگان سایرمناطق درمواردی ترجیح می دهند تا الیاف پشم بومی مناطق را با الیاف پشم مناطق سردسیرترکیب نمایند تا نتیجه بهتری هم درکیفیت و هم در رنگرزی و مرحلۀ شور حاصل شود. از اوایل قرن چهاردهم خورشیدی با گرایش بیشتربه قالی های ریزبافت و تسریع درتولید برای پاسخ گویی به بازار، بتدریج الیاف پشم ظریف از کشورهایی نظیراسترالیا، نیوزلند، اُروگوئه و... نیزبه کشور وارد و درکنارگونه های مختلف ایرانی درقالیبافی مورد استفاده قرارگرفته است که مشهورترین آنها پشم مشهور به نژاد مرینوس است. کُرک نیز گونۀ دیگری از الیاف حیوانی است که ممکن است درفرشبافی نیز استفاده شود. کُرک به الیاف ظریف و کوتاهی که برپوست حیواناتی نظیر بُز و شُتررُشد می کند گفته می شود. در ایران به الیاف پشم بسیار ظریف که مناسب قالی های بسیارظریف نظیرتبریز و اصفهان است نیزکُرک می گویند. ابریشم نیزازمهمترین مواد اولیه مورد استفاده درفرشبافی بویژه قالیبافی است. درایران مناطق غرب دریای خزر و بطورمشخص استان گیلان ازقدیمی ترین مراکزنوغانداری وتهیۀ ابریشم بوده است. به غیرازگیلان در غرب دریای خزر و درمیان ترکمانان منطقۀ جرگلان نیز پرورش و تهیۀ ابریشم ازسابقۀ بالایی برخوردار است. درمنابع تاریخی به کرمان نیزبه عنوان یکی ازمراکزمهم و کُهنِ تهیۀ ابریشم اشاره شده است. متاسفانه در دهه های اخیرتولید ابریشم مرغوب در ایران بشدت کاهش یافته واغلب با وارد کردن آن ازچین، اُکراین و چند کشور درآسیای میانه نیازکشور در این زمینه برطرف شده است. به این نکته نیزاشاره می کنیم که طی دهه های اخیردرخراسان بویژه تربت حیدریه فعالیت های گسترده ای برای تهیه ابریشم مورد نیاز قالیبافی صورت گرفته است. دراین میان روستای بایک از توابع تربت حیدریه به عنوان یکی از قطب های اصلی تهیۀ ابریشم در شرق ایران شناخته می شود.